A A A

Jawischowitz - podobóz Auschwitz

W 1942 r., w północnej części wsi Jawiszowice, władze KL Auschwitz utworzyły podobóz o nazwie Jawischowitz. Osadzeni w nim więźniowie wykonywali niewolniczą pracę w kopalni węgla „Brzeszcze”, która należała wówczas do niemieckiego koncernu „Herman Göring Werke”. Przeciętny stan liczbowy wynosił około 2 tysiące więźniów. W większości byli to Żydzi z różnych krajów okupowanych przez Trzecią Rzeszę, a także Polacy, Czesi, Rosjanie, Jugosłowianie, Francuzi, Niemcy i Austriacy.
 Więźniowie przeważnie nie mieli żadnego przygotowania zawodowego do pracy w kopalni i często ulegali wypadkom. Na ich złą kondycję wpływało również bicie przez więźniów funkcyjnych i esesmanów. Nierzadkie były przypadki pobicia na śmierć, a także próby samobójcze powodowane szykanami oraz ciężkimi warunkami życia i pracy. Więźniowie uznani za niezdolnych do pracy byli odwożeni do Birkenau i z reguły zabijani w komorach gazowych. Według fragmentarycznych danych od października 1942 r. do grudnia 1944 taki los spotkał co najmniej 1800 więźniów.

Część mieszkańców Brzeszcz i Jawiszowic oraz pracowników kopalni, pomimo groźby uwięzienia w obozie koncentracyjnym, niosło pomoc więźniom, podtrzymując ich na duchu, dostarczając żywność, pośrednicząc w tajnej korespondencji, czasem wykonując za nich pracę lub pomagając w ucieczkach.

19 stycznia 1945 r., podczas ewakuacji KL Auschwitz, esesmani wyprowadzili z podobozu około 1,9 tys. więźniów, zmuszając ich do marszu w kierunku odległego o ponad 50 kilometrów Wodzisławia Śląskiego. Część z nich nie wytrzymała trudów marszu i zginęła z wycieńczenia lub od kul eskortujących esesmanów. Na terenie podobozu pozostało kilkudziesięciu chorych i wycieńczonych więźniów, którymi zaopiekowali się mieszkańcy Brzeszcz i Jawiszowic.